Pomiń polecenia Wstążki
Przeskocz do głównej zawartości
Ta witryna używa plików cookie. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie plików cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Możesz je w każdej chwili zmienić. Szczegóły znajdziesz w polityce plików cookie.
 
Region:Górny Śląsk|zmień
Drukuj
A A A

Jak funkcjonuje rynek energii

 
 
 
 

Dążenie do stworzenia konkurencyjnego rynku energii elektrycznej opiera się na przeświadczeniu, że wytwarzanie i sprzedaż energii nie mają charakteru monopolu naturalnego i że mechanizmy rynkowe,
a zwłaszcza konkurencja pomiędzy przedsiębiorstwami energetycznymi są najlepszym sposobem na obniżenie cen energii i podniesienie jakości obsługi klientów.

Energia elektryczna jest obecnie towarem będącym przedmiotem handlu na konkurencyjnym rynku energii.

Bez taniej energii kraj nie sprosta międzynarodowej konkurencji na rynku wyrobów przemysłowych, a społeczeństwo nie osiągnie satysfakcjonującego poziomu stopy życiowej (porównywalnego z rozwiniętymi krajami świata). Energia elektryczna przestała być traktowana jako dobro - stała się towarem, a jej dotychczasowy odbiorca stał się klientem. 
Jak każdy inny towar, energia elektryczna jest wytwarzana przez jej wytwórców, kupowana przez pośredników, a następnie sprzedawana klientom indywidualnym, firmom i instytucjom. Energia musi być również przetransportowana (fizycznie dostarczona) od wytwórcy do klienta finalnego.
 

Uczestników rynku energii elektrycznej można podzielić więc na cztery następujące grupy:

  • Wytwórcy energii elektrycznej
  • Firmy zajmujące się handlem energią
  • Firmy zajmujące się transportem energii
  • Klienci na rynku energii

Ważne:

  • Energia elektryczna wytwarzana jest w Polsce w elektrowniach, elektrociepłowniach i odnawialnych źródłach energii
  • Dystrybutorzy energii (dawne Zakłady Energetyczne) prowadzą dwa niezależne rodzaje działalności: handel energią oraz jej transport sieciami dystrybucyjnymi
  • Transport energii od jej wytwórców do finalnych odbiorców odbywa się dwoma rodzajami sieci należącymi do różnych podmiotów: sieciami przesyłowymi i sieciami dystrybucyjnymi

Energia elektryczna i usługa jej przesyłu są podstawowymi produktami na rynku energii.

Zakup energii elektrycznej przez nabywcę jest nierozerwalnie związany z koniecznością jej przesyłu od wytwórcy (elektrowni) do nabywcy.

Kupując energię elektryczną klient nabywa:

  • Towar w postaci energii elektrycznej
  • Usługę przesyłu tej energii od wytwórcy do odbiorcy

Sytuacja ta, choć z pozoru oczywista, jest jedną z podstawowych cech rynku energii, gdyż już obecnie energia wytworzona w elektrowni jest przesyłana przez przynajmniej dwa różne przedsiębiorstwa i może być sprzedana klientom przez trzeci niezależny podmiot.

W zakresie przesyłu energii nabywca nie posiadając możliwości wyboru sieci, którymi zostanie przesłana zakupiona energia funkcjonuje w warunkach monopolu naturalnego. Ceny za przesył energii są w tym przypadku regulowane przez powołany w tym celu organ administracji rządowej w postaci Urzędu Regulacji Energetyki.

W rzeczywistości, oprócz wymienionych, na rynku energii występują jeszcze inne usługi takie jak:

  • Rezerwy mocy wytwórczych w elektrowniach
  • Usługa zwiększona pewność zasilania
  • Usługi systemowe świadczone przez wytwórców i inne podmioty dla Operatora Systemu Przesyłowego niezbędne do prawidłowego funkcjonowania systemu elektroenergetycznego
  • Inne usługi związane z obrotem energią i świadczeniem usług przesyłowych

Handel energią

Firmy zajmujące się handlem energią (tzw. Spółki obrotu) kupują energię od wytwórców i sprzedają ją klientom finalnym.

Ceny i warunki transakcji są indywidualnie ustalane pomiędzy firmą sprzedającą, a kupującą energię lub wynikają z zasad jej zakupu (zakup na giełdzie energii lub za pośrednictwem internetowych platform obrotu energią).

 

Europejski system elektroenergetyczny

Obszar funkcjonowania rynku energii elektrycznej jest z przyczyn oczywistych ograniczony możliwościami przesyłu energii. W skali międzynarodowej w rynku tym uczestniczyć mogą kraje, których systemy elektroenergetyczne są wzajemnie połączone i w praktyce tworzą jeden wspólny system.

Uczestnicy tego połączonego systemu muszą spełniać określone wymagania techniczne gwarantujące jego sprawne funkcjonowanie. W skrajnych przypadkach, awaria powstała w jednym z systemów krajowych przenosi się na systemy krajów sąsiednich.

Kraje europejskie, których systemy narodowe tworzą jeden wspólny europejski system elektroenergetyczny należą do organizacji o nazwie UCTE (Union for the Co-ordination of Transmission of Electricity). Polski system elektroenergetyczny połączony został z systemem krajów należących do UCTE w dniu 18 października 1995 r.

Odrębną część europejskiego rynku energii tworzy rynek skandynawski obejmujący Szwecję, Norwegię, Finlandię i Danię. Połączone systemy tych krajów tworzą grupę o nazwie NORDEL.

Rozwój europejskiego rynku energii

Uwzględniając wspomniane już wcześniej strategiczne znaczenie elektroenergetyki dla funkcjonowania każdego państwa, poszczególne kraje rozwijały własne systemy, których celem było zapewnienie zaopatrzenia ich odbiorców w energię elektryczną.

Z czasem, mający miejsce po wojnie proces liberalizacji wspólnego rynku europejskiego objął również rynek energii elektrycznej. W poszczególnych krajach w różnym stopniu i zakresie przebiegają procesy konsolidacji przedsiębiorstw energetycznych, a powstałe już w ich wyniku firmy stały się uczestnikami rynku energii w skali całego kontynentu.
Do najważniejszych uczestników europejskiego rynku energii należą: szwedzki Vattenfall, francuskie EdF i GDF Suez, niemieckie E.ON i RWE, hiszpańska Endesa, włoski Enel oraz czeski CEZ.

 

Przeprowadzona w Polsce konsolidacja przedsiębiorstw energetycznych (przede wszystkim wytwórców i dystrybutorów energii) miała na celu przygotowanie naszego kraju do udziału w międzynarodowym rynku energii oraz sprostaniu przyszłej konkurencji firm zagranicznych na rynku krajowym.

Należy mieć jednocześnie świadomość, że jednolity rynek energii elektrycznej w Europie znajduje się obecnie w przejściowej fazie tworzenia − nie są to już wyłącznie oddzielne rynki narodowe, ale jeszcze nie jest to jeden rynek europejski. Coraz większą rolę zaczynają odgrywać rynki regionalne (np. rynek skandynawski), które często postrzegane są jako krok pośredni przed jednolitym rynkiem europejskim.

 

Handel na rynku międzynarodowym

Handel na międzynarodowym rynku energią odbywa się w formie transakcji zawieranych pomiędzy poszczególnymi firmami lub na giełdach energii. Do największych europejskich giełd energii należą EEX (European Energy Exchange) oraz Nord Pool. Uczestnikami EEX jest ponad 130 firm z 16 krajów. Nord Pool jest natomiast giełdą rynku skandynawskiego, uczestniczy w niej ponad 120 firm.

 

Struktura wytwarzania energii w krajach europejskich

Struktura wytwarzania energii elektrycznej w poszczególnych krajach uzależniona jest przede wszystkim od posiadanych przez nie zasobów paliw lub naturalnych możliwości wytwarzania energii. W większości krajów podstawowym paliwem, z którego wytwarzania jest energia elektryczna jest węgiel (kamienny i brunatny). Kraje posiadające odpowiednie warunki wynikające z położenia geograficznego, wytwarzają znaczącą część energii w elektrowniach wodnych (przede wszystkim Austria i Szwecja).

Kraje takie jak Francja, Belgia i Szwecja ponad połowę zużywanej energii elektrycznej produkują w elektrowniach jądrowych. Paliwem, z którego produkowana jest energia elektryczna jest również gaz ziemny. We wszystkich krajach europejskich rośnie natomiast systematycznie ilość energii wytwarzanej w Odnawialnych Źródłach Energii (OZE).

 

Polska jako uczestnik europejskiego rynku energii

Jednym z podstawowych ograniczeń w funkcjonowaniu europejskiego rynku energii jest niedostateczna przepustowość linii elektroenergetycznych łączących poszczególne systemy krajowe. Wynika to oczywiście ze wspomnianego już narodowego charakteru systemów krajowych.

Problem ten dotyczy oczywiście również naszego kraju. Brak dostatecznej przepustowości linii łączących polski system elektroenergetyczny z systemami krajów sąsiednich ogranicza możliwości zarówno eksportu, jak i importu energii przez nasz kraj. W chwili obecnej polski eksport energii elektrycznej przeszło trzykrotnie przewyższa jej import z zagranicy.

Jednym z elementów rozwoju połączeń transgranicznych polskiego systemu jest budowa tzw. mostu energetycznego Polska-Litwa.

Ważne:

  • Systemy elektroenergetyczne większości krajów europejskich połączone są ze sobą, co umożliwia wzajemny eksport i import energii pomiędzy nimi. Odrębną część europejskiego rynku energii tworzy rynek skandynawski obejmujący Szwecję, Norwegię, Finlandię i Danię.
  • Handel na międzynarodowym rynku energią odbywa się w formie transakcji zawieranych pomiędzy poszczególnymi firmami lub na giełdach energii. Do największych europejskich giełd energii należą EEX (European Energy Exchange) oraz Nord Pool.
  • Do najważniejszych uczestników europejskiego rynku energii należą: francuskie EDF i GDF Suez, szwedzki Vattenfall, niemieckie E.ON i RWE, hiszpańska Endesa, włoski Enel oraz czeski CEZ
 

Dążenie do stworzenia konkurencyjnego rynku energii elektrycznej opiera się na przeświadczeniu, że wytwarzanie i sprzedaż energii nie mają charakteru monopolu naturalnego i że mechanizmy rynkowe,
a zwłaszcza konkurencja pomiędzy przedsiębiorstwami energetycznymi są najlepszym sposobem na obniżenie cen energii i podniesienie jakości obsługi klientów.

Energia elektryczna jest obecnie towarem będącym przedmiotem handlu na konkurencyjnym rynku energii.

Bez taniej energii kraj nie sprosta międzynarodowej konkurencji na rynku wyrobów przemysłowych, a społeczeństwo nie osiągnie satysfakcjonującego poziomu stopy życiowej (porównywalnego z rozwiniętymi krajami świata). Energia elektryczna przestała być traktowana jako dobro - stała się towarem, a jej dotychczasowy odbiorca stał się klientem. 
 
Jak każdy inny towar, energia elektryczna jest wytwarzana przez jej wytwórców, kupowana przez pośredników, a następnie sprzedawana klientom indywidualnym, firmom i instytucjom. Energia musi być również przetransportowana (fizycznie dostarczona) od wytwórcy do klienta finalnego.
 

Uczestników rynku energii elektrycznej można podzielić więc na cztery następujące grupy:

  • Wytwórcy energii elektrycznej
  • Firmy zajmujące się handlem energią
  • Firmy zajmujące się transportem energii
  • Klienci na rynku energii

Ważne:

  • Energia elektryczna wytwarzana jest w Polsce w elektrowniach, elektrociepłowniach i odnawialnych źródłach energii
  • Dystrybutorzy energii (dawne Zakłady Energetyczne) prowadzą dwa niezależne rodzaje działalności: handel energią oraz jej transport sieciami dystrybucyjnymi
  • Transport energii od jej wytwórców do finalnych odbiorców odbywa się dwoma rodzajami sieci należącymi do różnych podmiotów: sieciami przesyłowymi i sieciami dystrybucyjnymi

Energia elektryczna i usługa jej przesyłu są podstawowymi produktami na rynku energii.

Zakup energii elektrycznej przez nabywcę jest nierozerwalnie związany z koniecznością jej przesyłu od wytwórcy (elektrowni) do nabywcy.

Kupując energię elektryczną klient nabywa:

  • Towar w postaci energii elektrycznej
  • Usługę przesyłu tej energii od wytwórcy do odbiorcy

Sytuacja ta, choć z pozoru oczywista, jest jedną z podstawowych cech rynku energii, gdyż już obecnie energia wytworzona w elektrowni jest przesyłana przez przynajmniej dwa różne przedsiębiorstwa i może być sprzedana klientom przez trzeci niezależny podmiot.

W zakresie przesyłu energii nabywca nie posiadając możliwości wyboru sieci, którymi zostanie przesłana zakupiona energia funkcjonuje w warunkach monopolu naturalnego. Ceny za przesył energii są w tym przypadku regulowane przez powołany w tym celu organ administracji rządowej w postaci Urzędu Regulacji Energetyki.

W rzeczywistości, oprócz wymienionych, na rynku energii występują jeszcze inne usługi takie jak:

  • Rezerwy mocy wytwórczych w elektrowniach
  • Usługa zwiększona pewność zasilania
  • Usługi systemowe świadczone przez wytwórców i inne podmioty dla Operatora Systemu Przesyłowego niezbędne do prawidłowego funkcjonowania systemu elektroenergetycznego
  • Inne usługi związane z obrotem energią i świadczeniem usług przesyłowych

Handel energią

Firmy zajmujące się handlem energią (tzw. Spółki obrotu) kupują energię od wytwórców i sprzedają ją klientom finalnym.

Ceny i warunki transakcji są indywidualnie ustalane pomiędzy firmą sprzedającą, a kupującą energię lub wynikają z zasad jej zakupu (zakup na giełdzie energii lub za pośrednictwem internetowych platform obrotu energią).

 

Europejski system elektroenergetyczny

Obszar funkcjonowania rynku energii elektrycznej jest z przyczyn oczywistych ograniczony możliwościami przesyłu energii. W skali międzynarodowej w rynku tym uczestniczyć mogą kraje, których systemy elektroenergetyczne są wzajemnie połączone i w praktyce tworzą jeden wspólny system.

Uczestnicy tego połączonego systemu muszą spełniać określone wymagania techniczne gwarantujące jego sprawne funkcjonowanie. W skrajnych przypadkach, awaria powstała w jednym z systemów krajowych przenosi się na systemy krajów sąsiednich.

Kraje europejskie, których systemy narodowe tworzą jeden wspólny europejski system elektroenergetyczny należą do organizacji o nazwie UCTE (Union for the Co-ordination of Transmission of Electricity). Polski system elektroenergetyczny połączony został z systemem krajów należących do UCTE w dniu 18 października 1995 r.

Odrębną część europejskiego rynku energii tworzy rynek skandynawski obejmujący Szwecję, Norwegię, Finlandię i Danię. Połączone systemy tych krajów tworzą grupę o nazwie NORDEL.

Rozwój europejskiego rynku energii

Uwzględniając wspomniane już wcześniej strategiczne znaczenie elektroenergetyki dla funkcjonowania każdego państwa, poszczególne kraje rozwijały własne systemy, których celem było zapewnienie zaopatrzenia ich odbiorców w energię elektryczną.

Z czasem, mający miejsce po wojnie proces liberalizacji wspólnego rynku europejskiego objął również rynek energii elektrycznej. W poszczególnych krajach w różnym stopniu i zakresie przebiegają procesy konsolidacji przedsiębiorstw energetycznych, a powstałe już w ich wyniku firmy stały się uczestnikami rynku energii w skali całego kontynentu.
Do najważniejszych uczestników europejskiego rynku energii należą: szwedzki Vattenfall, francuskie EdF i GDF Suez, niemieckie E.ON i RWE, hiszpańska Endesa, włoski Enel oraz czeski CEZ.

 

Przeprowadzona w Polsce konsolidacja przedsiębiorstw energetycznych (przede wszystkim wytwórców i dystrybutorów energii) miała na celu przygotowanie naszego kraju do udziału w międzynarodowym rynku energii oraz sprostaniu przyszłej konkurencji firm zagranicznych na rynku krajowym.

Należy mieć jednocześnie świadomość, że jednolity rynek energii elektrycznej w Europie znajduje się obecnie w przejściowej fazie tworzenia − nie są to już wyłącznie oddzielne rynki narodowe, ale jeszcze nie jest to jeden rynek europejski. Coraz większą rolę zaczynają odgrywać rynki regionalne (np. rynek skandynawski), które często postrzegane są jako krok pośredni przed jednolitym rynkiem europejskim.

 

Handel na rynku międzynarodowym

Handel na międzynarodowym rynku energią odbywa się w formie transakcji zawieranych pomiędzy poszczególnymi firmami lub na giełdach energii. Do największych europejskich giełd energii należą EEX (European Energy Exchange) oraz Nord Pool. Uczestnikami EEX jest ponad 130 firm z 16 krajów. Nord Pool jest natomiast giełdą rynku skandynawskiego, uczestniczy w niej ponad 120 firm.

 

Struktura wytwarzania energii w krajach europejskich

Struktura wytwarzania energii elektrycznej w poszczególnych krajach uzależniona jest przede wszystkim od posiadanych przez nie zasobów paliw lub naturalnych możliwości wytwarzania energii. W większości krajów podstawowym paliwem, z którego wytwarzania jest energia elektryczna jest węgiel (kamienny i brunatny). Kraje posiadające odpowiednie warunki wynikające z położenia geograficznego, wytwarzają znaczącą część energii w elektrowniach wodnych (przede wszystkim Austria i Szwecja).

Kraje takie jak Francja, Belgia i Szwecja ponad połowę zużywanej energii elektrycznej produkują w elektrowniach jądrowych. Paliwem, z którego produkowana jest energia elektryczna jest również gaz ziemny. We wszystkich krajach europejskich rośnie natomiast systematycznie ilość energii wytwarzanej w Odnawialnych Źródłach Energii (OZE).

 

Polska jako uczestnik europejskiego rynku energii

Jednym z podstawowych ograniczeń w funkcjonowaniu europejskiego rynku energii jest niedostateczna przepustowość linii elektroenergetycznych łączących poszczególne systemy krajowe. Wynika to oczywiście ze wspomnianego już narodowego charakteru systemów krajowych.

Problem ten dotyczy oczywiście również naszego kraju. Brak dostatecznej przepustowości linii łączących polski system elektroenergetyczny z systemami krajów sąsiednich ogranicza możliwości zarówno eksportu, jak i importu energii przez nasz kraj. W chwili obecnej polski eksport energii elektrycznej przeszło trzykrotnie przewyższa jej import z zagranicy.

Jednym z elementów rozwoju połączeń transgranicznych polskiego systemu jest budowa tzw. mostu energetycznego Polska-Litwa.

Ważne:

  • Systemy elektroenergetyczne większości krajów europejskich połączone są ze sobą, co umożliwia wzajemny eksport i import energii pomiędzy nimi. Odrębną część europejskiego rynku energii tworzy rynek skandynawski obejmujący Szwecję, Norwegię, Finlandię i Danię.
  • Handel na międzynarodowym rynku energią odbywa się w formie transakcji zawieranych pomiędzy poszczególnymi firmami lub na giełdach energii. Do największych europejskich giełd energii należą EEX (European Energy Exchange) oraz Nord Pool.
  • Do najważniejszych uczestników europejskiego rynku energii należą: francuskie EDF i GDF Suez, szwedzki Vattenfall, niemieckie E.ON i RWE, hiszpańska Endesa, włoski Enel oraz czeski CEZ
Liczniki inteligentne